رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
9
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
قرار شد روستاى ارشتناب ، در دوازده فرسنگى جنوب شرقى تبريز سرحد باشد . « 37 » پس از آنكه بعدها عثمانيها قراباغ را اشغال كردند حاكم قراجهداغ به پاشاى تبريز ابراز انقياد كرد و قزلباشها ناگزير شدند از سرزمينهاى واقع در شمال تبريز و اردوباد دست بردارند « 38 » . بقيهء قسمتهائى از اين ايالت كه براى ايرانيان باقى ماند از مركز اردبيل اداره مىشد . « 39 » 5 - دياربكر ( قراآمد ياد ياربكر ) . 6 - ارزنجان . دياربكر و شايد هم ارزنجان در سال 913 ( - 8 - 1507 م ) جزء قلمرو دولت صفوى شد . اما در سال 921 ( - 1515 م . ) باز اين هر دو ايالت از چنگ قزلباشها خارج گرديد . يكى از مآخذ ايتاليائى معاصر آن زمان گزارش مىدهد كه سواى پايتخت كه قراآمد ( قراحميد ، دياربكر ) بود شش شهر مهم ديگر نيز تحت فرمان شاه اسمعيل اول قرار داشت كه عبارتاند از : ارفهخرپت « * » ، ماردين ، جزيره ، حصنكيفا و سرت ( امروزه سعرت ناميده مىشود ) . جزيره و حصنكيفا بدست امراى محلى كرد اداره مىشد « 40 » . 7 - قلمرو على شكر ( همدان ) و 8 - بقيهء عراق عجم . با غلبه بر مراد سلطان در سال 908 ( - 1503 م . ) همدان و اندكى پس از آن فارس و كرمان بهدست قزلباشها افتاد . همدان در اوايل دورهء صفويه يكى از مناطق مرزى مهم بود . از ابتداى دورهء فرمانروائى شاه عباس اول ( 1038 - 995 - 1629 - 1587 م . ) ما اطلاع داريم
--> ( 37 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 431 ؛ رجوع شود همچنين به روضة الصفويه ، ص b 406 ؛ تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 443 ؛ ارشتناب امروز در دهستان مهرانرود از بخش بستانآباد واقع است ( فرهنگ جغرافيائى ايران ، جلد چهارم ، صفحهء 15 ) . ( 38 ) - تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 406 . ( 39 ) - رياض الصفويه ، ص b 406 . ( 40 ) - The Travels of a Merchant in Persia , in : A Narrative of Italien Travels in Persia in the Fifteenth and Sixteenth Centuries ( - Hakluyt Society vol . 49 part II ) , London 1873 , P . 145 - 56 . ( * ) - نام اين شهر بهصورت خرپوت هم ضبط شده است ( مترجم ) .